නුදුරු අනාගතයේ අපිට තව සරසවි අවශ්‍යද?

මීට මාස කිහිපයකට පෙර මට රුවන්ඩාවේ අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයෙන් ඊමේල් පණිවිඩයක් ලැබුණි. එහි කියවුනේ ඉදිරි පස් වසර තුල රුවන්ඩාව අප්‍රිකා මහාද්වීපයේ කාර්මික මධ්‍යස්ථානය (technical hub) බවට පත් කිරීම රජයේ අරමුණ බවත් ඒ සඳහා ඔවුන් පත් කර ඇති කමිටුවට මගේ දායකත්වය අපේක්ෂා කරන බවත්ය. 

මේ ආරාධනාවත් සමගම මම අන්තර්ජාලයේ මේ පිළිබඳව විමර්ශනයක් කලෙමි. එහිදී මට අවබෝධ වුයේ 80 දශකයේදී දකුණු කොරියාව සහ තායිවානය සාම්ප්‍රදායික සරසවි ගොඩනැගීම පසෙක තබා කාර්මික විද්‍යාල විශාල ප්‍රමාණයක් ආරම්බ කල බවයි. මෑතකදී වියට්නාමය මේ මග යාමට පටන් ගෙන ඇත. අප්‍රිකාවේ මොරොක්කෝව සහ රුවන්ඩාව කාර්මික අධ්‍යාපනයෙන් මුල් තැන ගැනීමට තියුණු තරඟයක නියැලෙයි.

ලංකාවේ මේසන් බාස්, වඩු බාස්, පයිප බාස්, කරන්ට් බාස්, මිකැනික් ආදී නම් වලින් අප හඳුන්වන තාක්ෂණික වෘත්තිකයන් 90% පමණ නිසි කාර්මික අධ්‍යාපනයක් ලැබූවන් නොව වසර ගණනක් ජේෂ්ඨ වෘත්තිකයන් යටතේ වැඩකර අත්දැකීම් එකතු කරගත් අයයි. ඔවුන් අතින් නව නිර්මාණ බිහිවෙන්න තියෙන ඉඩ කඩ අඩුය. එසේම සමහර ගැටලුවලදී සුදුසුම ප්‍රතිකර්මය දීමට ඔවුන් අසමත්ය. එසේම ඔවුන්ට වෘත්තීය ආචාරධර්ම (professional ethics) පිළිබඳව පුහුණුවක් ලැබී නැත. මේ නිසා ඔවුන් වැඩි දෙනෙකුට ඉහල වැටුපක් ගෙවන කාර්මික අංශයේ රැකියා සඳහා විදේශීය මෙන්ම දේශීය වෙළඳපොලේද හොඳ ඉල්ලීමක් නැත. ඔවුන් බොහෝ දෙනෙක් මේ නිසා අයදුම් කරන්නේ පහල ශ්‍රේණියේ කම්කරු රැකියා සඳහාය.

වෙනත් රටවල් සම්බන්ධයෙන් මා කල අධ්‍යයනයන්හිදී පෙනී ගියේ තෘතීක අධ්‍යාපනයේ යම් පරිවර්තනයක් කිරීමට තීරණ ගැනීමේදී ඔවුන් ඉතා ගැඹුරින් පවතින හා ඉදිරි දස වසර තුල ලෝකයේ ගමන් මග පිලිබන්දව විශ්ලේෂණයක් කරන බවයි. දැනට රුවන්ඩාවේ සිදුවන්නේද එයයි. මෙතැනදී මා රුවන්ඩාවට ඉදිරිපත්කල concept paper එකේ අවධාරණය කලේ ගොඩනගන කාර්මික අධ්‍යාපනය පුළුල් ලෙස AI මත පදනම් විය යුතු බවයි. මෙමගින් රුවන්ඩාවට අනෙක් රටවල් අභිබවා ඉදිරියට පැමිණිය හැක. 

            

නොදන්නා ඉංගිරිසියට ගොස් වරිගය නසා ගැනීම

ජීවිතයේ එක් කලෙක මට marketing expert කෙනෙක් වීමේ උණක් තිබුණි. මේ නිසා මම CIM විභාගයට පෙනී සිටීම සඳහා පන්ති වලට සහභාගී වුනෙමි. මේ එහි දේශකයෙකු වූ රොෂාන් පෙරේරා (මට නම මතක හැටියට) කියූ කතාවකි.

එවකට ඉතා ප්‍රසිද්ධ ව්‍යාපාර ජාලයක හිමිකරු වූ දුර පලාතක ඉතා පහල තැනක සිට දියුණු වූ ව්‍යාපාරිකයෙකු හමුවීමට දිනපතා sales representatives ලා දෙදෙනෙකුවත් පැමිනෙයි. මේ high-end products විකිනීමටය. ඔවුන් අති බහුතරයක් පැමිණි වෙලේ සිට ඉංග්‍රීසියෙන් තම භාණ්ඩය විස්තර කිරීමට පටන් ගනියි. තත්පර 30ක් යන්නට පෙර අර ව්‍යාපාරිකයා (ඔහුව සියල්ලෝම හඳුන්වන්නේ ව්‍යාපාරයේ නම අගට මුදලාලි පදය යෙදීමෙනි) ඔවුන්ගේ කතාව නතර කර තම procurement officer හමුවන ලෙස ඔවුන්ට සිංහලෙන්ම අණ කරයි. එම නිලධාරියා මේ sales rep ලාව හැකි ඉක්මනින් ඉවතට යවයි. 

ඉඳහිට පැමිණෙන ශූර වෙළඳ නියෝජිතයෙක් හොඳ සිංහලෙන් කතාව පටන් ගනියි. මුදලාලි මහතා මේ අයට ටික වෙලාවක්වත් හොඳින් සවන්දෙන අතර සමහර විට භාණ්ඩය ගැනද වැඩිදුර විස්තර අසයි. අවසානයේ භාණ්ඩය ගැනීමට තීරණය කලත් නැතත් වෙළඳ නියෝජිතයාට සිසිල් බීම වීදුරුවකින් සංග්‍රහ කර පිටත්කරන්නේ මේ ගැන කල්පනා කර බලන බවට පොරොන්දු වෙමිනි. මේ සංසිද්ධිය නිරීක්ෂණ කර තිබුනේ ව්‍යාපාරිකයාගේ පෞද්ගලික ලේඛම්වරියයි. 

වෙළඳාමේදී වැදගත් වන්නේ තමන්ගේ භාෂා ප්‍රවීණත්වය ප්‍රදර්ශණය කිරීම නොව තම නිෂ්පාදනය හෝ සේවය අලෙවි කරගැනීමයි. මට මේ කතාව මතක් වුණේ තමා අවට සිටින අති බහුතරයකට ඉංග්‍රීසි වාක්‍යයක් ගැටගසා ගත නොහැකි තත්වයක් තිබෙන සමහර උදවිය AI software එකක ආධාරයෙන් බර ඉංග්‍රීසි බසින් පෝස්ට් දානවා දුටු විටයි. 

                       

සාම්ප්‍රදායික කුරුඳු තැලීම unattainable ද?

 

සංජය, දසුන් සහ මා අමිල සමග පැවති podcast එකෙන් පසු මම කුරුඳු තලන යාන්ත්‍රණය පිළිබඳව යම් අධ්‍යයනයක් කලෙමි. මට හිතෙන විදියට නම් කිතුල් tapping වලට මෙන්ම කුරුඳු තැලීම සහ සැකසීම පිළිබඳවද අප self-barrier එකක් යොදාගෙන ඇත. එනම් සාම්ප්‍රදායික ක්‍රමයෙන් අප ලබා ගන්නා නිෂ්පාදන යාන්ත්‍රිකව කල නොහැකි බවයි. 

මම mechanical engineer කෙනෙක් නොවුනත් මගේ අනුමානයේ හැටියට අවශ්‍ය හොඳ mechanizing & automation expert ටීම් එකක් පමණි. සම්ප්‍රදායික ක්‍රමයෙන් ලබා ගන්නා කුරුඳු වලට සමාන හෝ ඊට වඩා හොඳ quality එකේ කුරුඳු ඉතා කඩිනමින් සැකසීමට හැකි යාන්ත්‍රික ක්‍රමයක් ගොඩනැගීමට මෙබඳු team එකකට මාස හයකට වඩා ගතවන්නේ නැත. තියුණු අභියෝග සහ ගැටළු මතුවිය හැක. R&D කියා දෙයක් ඇත්තේ ඒ සඳහාය. 

අප සාම්ප්‍රදායික ක්‍රමවේදයන් රැක ගත යුතුය. නමුත් නව ලෝකයට සරිලන ලෙස අපේ තාක්ෂණය update කරගත යුතුය. නැත්නම් මැලේසියාව, ඉන්දුනීසියාව වැනි රටවල් අප පසු කරගෙන යනු ඇත. 

                 

වී වගාව ගැන

වී වගාවේ sastainability එක ගැන අදහස් දක්වපු සැමට ස්තුතියි.

මට හිතෙන විදියට නම් අපි ගත යුතු පියවර ...

1. සියළු සැකසුම් නිමවී සහල් කිලෝවක් පාරිභෝගිකයාගේ අතට පැමිණෙන විට පිරිවැය සහ සහල් කිලෝවක් ආනයනය කර ලබාදීමේදී වැය වන මුදල ප්‍රධාන සහල් වර්ග කිහිපය සඳහා ගණනය කිරීම.

2. දේශීය සහල් කිලෝවක් සඳහා වැයවන මුදල අධික නම් එය සිදුවන්නේ කුමන අදියරවලදී දැයි සොයා ගැනීම.

3. එම අදියර සඳහා පිරිවැය අඩුකරගැනීමට පිළියම් යෙදීම.

4. ඉන්පසුද ආනයනිත සහල් මිළ අඩු නම් දේශීය වී වගාව වෙනුවට වෙනත් ආදේශක ආයෝජනයක් කිරීම තුලින් ඊළඟ වසර 50 ක පමණ කාලයක් සඳහා සිදුවන වාසි සහ අවාසි (මූල්‍යමය සහ මූල්‍යමය නොවන) පිළිබඳව තක්සේරුවක් කිරීම.

5. ඉහත තක්සේරුව අනුව සුදුසු පියවරක් ගැනීම.

  

දකුණු අප්‍රිකාවෙන් ඇහෙන අපිට පුරුදු කතාවක්

අද (ජූනි 30 වෙනිදා) දකුණු අප්‍රිකාව පුරා මහා විරෝධතාවයකි. ඒ නිත්‍යානුකූල නොවන ආකාරයෙන් රටේ රැඳී සිටින විදේශිකයන් පලවා හැරීම සඳහාය. දකුණු අප්‍රිකානුවන් විදේශිකයන් (foriegners) ලෙස හඳුන්වන්නේ ඒ අවට සිම්බාබ්වේ, සැම්බියා, මොසැම්බික්, උගන්ඩා, නයිජීරියා ආදී රටවලින් පැමිණෙන පුද්ගලයන්ය.

90 දශකයේ මැද භාගය වන තෙක් දකුණු අප්‍රිකාව යනු සංවර්ධිත රටකි. එය ලෝකයේ වැඩිම ස්වභාවික සම්පත් (රන්, රිදී, ඇලුමිනියම්, තඹ, ප්ලැටිනම්, දියමන්ති, ගල් අඟුරු) ඇති රටවල් වලින් එකකි. සුද්දන්ගේ අපාතේඩ් පාලන සමයේ රට ඉහල සංවර්ධනයක් ලබා ගත්තත් බහුතරය වූ කළු මිනිසුන්ට ලැබුනේ ඉතා පහත් සැලකීමකි. 

සුදු පාලනය පෙරලා කළු මිනිසුන් අතට පාලනය හුවමාරු වීමත් සමගම බොහෝ දෙනා තුල සුබවාදී අදහස් පහල වන්න විය. නෙල්සන් මැන්ඩෙලාගේ පාලනය යටතේ 2000 වසර පමණ වනතෙක් මේ සුබවාදී හැඟීම ක්‍රමයෙන් සාක්ෂාත් වන බව පෙනුනි. නමුත් ඔහුගෙන් පසු පැමිණි කළු නායකයන් විශේෂයෙන්ම ජේකොබ් සූමා යටතේ රට වේගයෙන් පරිහානියට පත් විය. මේ රටේ දේශපාලකයන්ගේ දුෂණ වංචා සැසඳීමේදී ලාංකික අන්ත දුෂිත දේශපලකයාද සුදු චරිතයකි. වසර 10-15 තුල සුර පුරයක් හා සමාන වූ ජොහැන්නස්බර්ග් වැනි නගර අපායවල් බවට පත්විය. විරැකියාව 40% පමණ දක්වා වැඩිවිය. රටේ යටිතල පහසුකම් ඉතා දුර්වල තත්වයට පත්විය.

දේශපාලන සාක්ෂරතාවය අතින් ඉතා පහල මට්ටමක සිටින දකුණු අප්‍රිකානු බහුතර ජනතාවට මේ දුෂිත දේශපාලකයන් පෙන්වුයේ වෙනමම චිත්‍රයකි. ඔවුන්ගේ අභාග්‍යට හේතුව ලෙස විදේශිකයන් තම රැකියාවල් අත්පත් කරගැනීම බව ජනතාවට ඔවුන් ඒත්තු ගැන්වීය. ඔවුන් වෙත පැමිණීමට තිබූ මහජන විරෝධය ඉතා පහසුවෙන් රටේ සිටි අනෙකුත් කළු ජාතික ශ්‍රමිකයන් වෙත හරවා යැවීමට ඔවුන්ට හැකිවිය.

අපි අපේ ගැටළුවලට මුල දෙමළුන් යයිද, දෙමළුන් ඔවුන්ගේ ගැටලුවලට හේතුව සිංහලයන් යයිද කියා මරාගත්තෙමු.

බැඳීම් නැති මිනිස්සු

මීට වසර දෙකකකට පමණ පෙර මට ලංඩන් නුවරදී අපූරු තරුණයෙක් හමුවිය. රාජකාරි කටයුත්තකට සහභාගී වන බැවින් මගේ නවාතැන් පහසුකම් සඳහා සියළුම බරපැන් දැරුවේ මා සේවය කරන සරසවියයි. මේ නිසා මා නැවතී සිටි හෝටලය තරමක් මිළ අධික වුවත් එහි බර මට දැනුනේ නැත. 

මා එහි සිටි තෙවැනි දින උදෑසන ආහාරයට යන විට භෝජන ශාලාව සෑහෙන දුරට පිරී පැවති අතර ඉතිරිව තිබූ සිව් දෙනෙකුට අසුන් ගත හැකි මේසයක මම හිදගත්තෙමි. ටික වෙලාවකින් ඉන්දීය පෙනුමැති කඩවසම් පුද්ගලයෙක් මගේ මේසය අසල වටපිට බලමින් සිටින අයුරු පෙනුනි. ඔහු ඇඳ සිටි දුඹුරු පැහැති Gucci leather ජැකට්ටුව ඔහු ධනවත් පුද්ගලයකු බව කියා පෑවේය. ශාලාව ඒ වන විටත් පිරී තිබුන බැවින් ඔහුට මා ඉදිරියේ ඇති අසුනක ඉඳගන්නා ලෙස මම ආරාධනාපුර්වකව සඥා කලෙමි. 

අප දෙදෙනාම නිහඩව ආහාර අනුභව කල අතර ටික වෙලාවකින් ඔහුගේ ජංගම දුරකතනය නාද වන්න විය. මා මවිතයට පත්කරමින් ඔහු සිංහලෙන් කතා කරන්න විය. එය ව්‍යාපාරික ඇමතුමක් යයි මට හැගුනු අතර ඔහු ව්‍යක්ත සිංහල භාෂාවෙන් සංවාදයේ යෙදුනි. 

"ඔබ ලංකාවෙන් නේද?" ඔහුගේ සංවාදය අවසන් වූ පසු මම ඇසුවෙමි.

ඔහුද තරමක මවිතයට පත්වී මා පිළිබඳව විමසීය.

"මම දකුණු අප්‍රිකාවෙන් නමුත් මගේ මව් බිම ලංකාව" මම ඔහුට කීවෙමි. ඉතා කෙටි වෙලාවකින් අපි සුහඳ පිළිසඳරකට පිලිපන්නෙමු.

ඔහු පදිංචිව සිටින්නේ කොල්ලුපිටියේ apartment එකකය. එය ප්‍රසිද්ධ අති සුඛෝපභෝගී මහල් සංකීර්ණයකි. ඔහු ඇවිත් තිබුනේ ලංඩන් බැලීමට යයි පැවසීය. එය ඔහුගේ ප්‍රථම එංගලන්ත සංචාරය විය. ඔහුගේ ලංකාව සහ ලෝකය පිළිබඳව දැනීම විශිෂ්ඨ විය. දැනුමට අමතරව තම අදහස් සහ ආකල්ප අනුවත් ඔහු ඉතා සොඳුරු මිනිසෙකු බව මට වැටහුණි. 

ඉතා කෙටි කලකින් බොහෝ සේ ලෙන්ගතු වූ බවින් මම සාමාන්‍යයෙන් පුරුද්දක් ලෙස ආගන්තුකයෙකුගෙන් නොඅසන පැනය ඔහුගෙන් ඇසුවෙමි. 

"ඔබගේ ජීවන වෘත්තීය කුමක්ද?"

සිනහවකින් මුව සරසා ගත් මගේ මිතුරා ටික වෙලාවක් මා දෙස බලා සිටියේය. 

"මම ලේඛකයන්ට ලිපි ලියා දෙනවා, ගීත රචකයන්ට ගීත ලියා දෙනවා, තිර පිටපත් රචකයන්ට තිර පිටපත් ලියා දෙනවා, කථිකයන්ට කතා ලියා දෙනවා".  ඔහු එය කියූ රිද්මයට මටද හිනා පහළවිය. 

"ඔබ ඔය කලා නිර්මාණ ලබා දෙන උදවිය කවුද?" නොඇසිය යුතු ප්‍රශ්නයක් මගෙන් පිට විය. 

"ඒක නම් කියන්න බැහැ. මගේ සෑම ගනුදෙනුකරුවෙකු සමගම  පවතින ගිවිසුම එයයි. ඔවුන් මුදල් ගෙවන්නේ නිර්මාණයටම නොවේ, එහි නිර්මාණකරු සහ නිර්මාණය ලබාගන්නා පුද්ගලයා පිළිබඳව ඉඟියකින් හෝ කිසිවෙකුටත් නොපවසන බවට වන විශ්වාසයටයි."

ඔහුගේ බොහෝ ගනුදෙනු කරුවන් ඔහුට කිසිදාක මුණගැසී නැත. සියල්ල සිදුවන්නේ අන්තර් ජාලය  හෝ දුරකත සංවාද හරහාය. 

"ඔබට ඔබගේ නිර්මාණ වෙනත් අයෙකුගේ නමින් ප්‍රසිද්ධ වෙනවා දකින විට කණගාටුවක් ඇතිවන්නේ නැද්ද?"

"අපොයි නැහැ. මට ඒ නිර්මාණ සමග කිසිම බැඳීමක් නැහැ. ඒවා මට තවත් නිෂ්පාදනයක් පමණයි. මගේ ගනුදෙනුකරු එයින් තෘප්තිමත් වෙනවා වගේම මට ලැබෙන සැලකිය යුතු මුදලින් මම ඉතා සැහැල්ලු සුඛෝපබෝගී ජිවිතයක් ගත කරනවා. 

එදින ආහාරයෙන් පසු අපි එකිනෙකාට සුබපතා සමුගත්තෙමු. මම පසුදින දකුණු අප්‍රිකාව බලා පැමිණුන අතර ඔහු එදිනම සවස ලංකාව බලා පියාසර කරන බව කීය. අපි දුරකථන අංක හෝ ඊමේල් හුවමාරු කරගත්තේ නැත. ඒ තබා ඔහු පැවසුවේ තමන්ගේ සැබෑ නම දැයි යන්නවත් මම නොදනිමි. 

Old Sailor’s Syndrome

Professionals who spend long periods working in isolation, such as sailors, offshore rig workers, and lighthouse keepers, may develop a cluster of psychological disturbances later in their careers or after retirement. These conditions can include depression and anxiety, chronic fatigue and burnout, somatisation disorders, post-traumatic stress disorder (PTSD), and mal de débarquement syndrome (MdDS). Because this pattern has frequently been observed among seafarers, some psychiatrists informally refer to it as “Old Sailor’s Syndrome.”

Individuals affected by this condition may experience vivid hallucinations of social interaction, such as conversing with friends, attending gatherings, or even arguing with adversaries. In real social environments, they may become unusually hyperactive, attempting to dominate conversations or outshine others. In some cases, the behaviour may escalate to aggression, and in rare situations, the psychological distress can lead to self-harm or suicidal tendencies.

Recent observations suggest that these behavioural patterns can also manifest on social media platforms. Affected individuals may spend long hours posting numerous messages, videos, and comments on their own or others’ pages. Although their posts often attract little attention, they may perceive or imagine receiving significant engagement and responses.

While most individuals exhibiting such behaviour are not dangerous to others, the condition should not be ignored. If a family member or close associate begins to show these signs, seeking professional psychiatric evaluation is advisable, particularly because prolonged feelings of neglect or social rejection may increase the risk of self-harm.