බලාගාරයක් සඳහා අඩු ගුණාත්මක ගල් අඟුරු මිලදී ගැනීම ගෘහ උදුනක් සඳහා තෙත් දර මිලදී ගැනීම හා සමානය. දර දුර්වල ලෙස දැවී යයි, දුම හා අළු විශාල වශයෙන් නිපදවයි, කාලයත් සමඟ උදුන අපිරිසිදු වීම, විඛාදනය වීම සහ අතිරික්ත අපද්රව්ය රාශිගත වීම හේතුවෙන් එයට දැඩි හානි පැමිණේ. මේ නිසා ආහාර වේලක් පිසීමට ඔබට අධික පිරිවැයක් දැරීමට සිදුවෙනවා පමණක් නොව වෙනත් ගැටළු රාශියක්ද මතුවේ.
ඒ හා සමානව, බලාගාරයකට දුර්වල ගල් අඟුරු ලැබෙන විට, රටට ඉන්ධනවල මිල වෙනසට වඩා බොහෝ වැඩි මිළක් ගෙවීමට සිදුවේ (මුදලින් පමණක් නොව).
රටක් තම බලාගාර සඳහා ගල් අඟුරු මිලදී ගන්නා විට, එය මූලික වශයෙන් ඝන ස්වරූපයෙන් ශක්තිය මිලදී ගැනීමකි. හොඳ ගල් අඟුරු කිලෝග්රෑමයකට භාවිතා කළ හැකි ශක්තිය වැඩි ප්රමාණයක් අඩංගු වන අතර කාර්යක්ෂමව දහනය වේ. දුර්වල ගල් අඟුරු වල අඩු ශක්තියක් අඩංගු වන අතර විශාල අළු ප්රමාණයක් (fly ash & bottom ash) ඉතිරි වේ. බලාගාරයකට අපේක්ෂා කළ ප්රමාණයට වඩා අඩු ගුණාත්මක ගල් අඟුරු ලැබෙන විට, පාඩුව හුදෙක් "නරක ගල් අඟුරු සඳහා ඕනෑවට වඩා ගෙවීමට" සීමා නොවේ. ප්රතිවිපාක සමස්ත විදුලි උත්පාදන පද්ධතිය පුරා පැතිරී අවසානයේ මහජනතාවට බලපායි.
මේ ඇතිවිය හැකි ගැටළු කිහිපයකි.
1. බලාගාරය බොහෝ ගල් අඟුරු දහනය කළ යුතුය
උසස් තත්ත්වයේ ගල් අඟුරු දහනය කරන විට වැඩි තාපයක් නිකුත් කරයි. සපයන ලද ගල් අඟුරුවල අඩු ශක්තියක් අඩංගු නම්, එම විදුලිය නිපදවීම සඳහා බලාගාරය ගල් අඟුරු විශාල ප්රමාණයක් දහනය කළ යුතුය.
මෙයින් අදහස් කරන්නේ:
වරායන්වල වැඩිපුර ගල් අඟුරු ගොඩබෑම කළ යුතුය.
වැඩිපුර ට්රක් රථ, දුම්රිය හෝ සම්ප්රේෂක පටි එය ප්රවාහනය කළ යුතුය.
එය හැසිරවීමට තවත් සේවකයින් සහ යන්ත්ර අවශ්ය වේ.
සරලව කිවහොත්, බලාගාරය වඩාත් වෙහෙස මහන්සි වී වැඩ කළ යුතු අතර එකම විදුලි ප්රමාණයක් නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහා වැඩි මුදලක් වැය කළ යුතුය.
2. විශාල අළු ප්රමාණයක් (fly ash and bottom Ash) නිපදවනු ලැබේ
අඩු ගුණාත්මක ගල් අඟුරු වල බොහෝ විට අළු ඉතා ඉහළ ප්රතිශතයක් අඩංගු වේ.
එවැනි ගල් අඟුරු දහනය කළ විට:
අළු හැසිරවීමේ පද්ධති සාමාන්ය ක්රියාවලියට වඩා අධික ලෙස ක්රියාත්මක විය යුතුය (overloading)
අපද්රව්ය ගබඩා කිරීම සඳහා විශාල අළු පොකුණු (ash ponds) ඉදි කළ යුතුය.
මෙය ගැටළු කිහිපයක් ඇති කරයි:
අපද්රව්ය බැහැර කිරීම සඳහා ඉහළ මෙහෙයුම් පිරිවැය.
අළු පොකුණු කාන්දු වුවහොත් පාරිසරික අවදානම.
අළු වායුගෝලයට පිට වුවහොත් ඇතිවන වායු දූෂණය.
සමහර අවස්ථාවලදී, නිපදවන අළු බලාගාරය හැසිරවීමට නිර්මාණය කර ඇති ප්රමාණයට වඩා තුන් ගුණයකින් වැඩි විය හැකිය.
3. බලාගාර උපකරණ ඉක්මනින් ගෙවී යයි
අඩු ශ්රේණියේ ගල් අඟුරු වල අළු අංශු බොයිලේරු සහ පයිප්ප හරහා ගමන් කරන විට සියුම් වැලි, පිපිරුම් ද්රව්යයක් මෙන් හැසිරේ.
කාලයත් සමඟ ඒවා:
බොයිලේරු නල ඛාදනය කර දමයි
පංකා සහ කුඩුකාරක වලට (fans and pulverizers) හානි කරයි
නිතර බිඳවැටීම් ඇති කරයි
සෑම අනපේක්ෂිත වසා දැමීමකින්ම අදහස් වන්නේ:
මිල අධික අලුත්වැඩියාවන්
විදුලි නිෂ්පාදනය අහිමි වීම
විදුලි හිඟය වැඩි වීම.
4. බලාගාර අඩු කාර්යක්ෂම වේ
නිශ්චිත ගුණාත්මක ගල් අඟුරු සමඟ ක්රියා කිරීමට බලාගාර ප්රවේශමෙන් නිර්මාණය කර ඇත. ගල් අඟුරු අපේක්ෂා කළ ප්රමාණයට වඩා දුර්වල වූ විට, දහනය අස්ථායී වේ.
ප්රතිඵලය වන්නේ:
බොයිලේරු ඉන්ධන කාර්යක්ෂමව දහනය නොකරයි.
වැඩිපුර ගල් අඟුරු අපතේ යයි.
එකම ඉන්ධනයෙන් අඩු විදුලිය නිපදවනු ලැබේ.
මෙම කාර්යක්ෂමතාව අඩුවීම සඳහා වසරකට ඩොලර් මිලියන ගණනක් වැය විය හැකිය.
5. විදුලි නිෂ්පාදනය පහත වැටිය හැකිය
බොයිලේරු අළු වලින් වැසී ගිය විට හෝ උපකරණ කැඩී ගිය විට, බලාගාර සම්පූර්ණ ධාරිතාවයෙන් ක්රියාත්මක විය නොහැක.
මහජනතාවට මෙයින් අදහස් කළ හැක්කේ:
විදුලි හිඟයේ අවදානම වැඩි වීම
මිල අධික හදිසි විදුලිය මත වැඩි යැපීම
විදුලි බල කප්පාදුවකට ඉඩ සැලසේ (load shedding).
මේ අනුව දුර්වල ගල් අඟුරු ගුණාත්මක භාවයෙන් ආරම්භ වූ ගැටළුවක් අවසානයේ ජාතික විදුලි විශ්වසනීයත්වයට බලපෑ හැකිය.
6. ප්රවාහන හා ගබඩා වියදම් වැඩි වේ
එකම විදුලිය නිපදවීමට වැඩි ගල් අඟුරු අවශ්ය වන බැවින්, රට විශාල ඉන්ධන ප්රමාණයක් හැසිරවිය යුතුය.
මෙය පහත දැක්වෙන අමතර වියදම් වලට හේතු වේ:
අමතර නැව්ගත කිරීම සහ වරාය හැසිරවීම
ඉහළ දුම්රිය හෝ මාර්ග ප්රවාහන වියදම්
ගල් අඟුරු සඳහා විශාල ගබඩා අංගන
මේ සියල්ල මුල් මිලදී ගැනීමේ කොන්ත්රාත්තුවේ නොමැති සැඟවුණු පිරිවැය, මිළදී ගන්නා රටට එකතු කරයි.
7. පරිසර දූෂණය වැඩි වේ
අඟුරු වැඩිපුර දහනය කිරීම සහ අළු වැඩි ප්රමාණයක් නිපදවීම අනිවාර්යයෙන්ම පහත සඳහන් විමෝචන වැඩි කිරීමට හේතු වේ:
සියුම් අංශු ද්රව්ය
සල්ෆර් සංයෝග
නයිට්රජන් ඔක්සයිඩ්
බැර ලෝහ
මෙම දූෂක ද්රව්ය වාතයේ ගුණාත්මක භාවයට සහ මහජන සෞඛ්යයට බලපෑම් කළ හැකි අතර, රජයට පාරිසරික ආරක්ෂාව සඳහා වැඩි මුදලක් වැය කිරීමට සිදුවිය හැකිය.
8. අවසානයේ මිල ගෙවන්නේ මහජනතාවයි
මූලික ගැටළුව ප්රසම්පාදන දෝෂයක් ලෙස පෙනුනද, පුළුල් ප්රතිවිපාකවලට ඇතුළත් විය හැක්කේ:
ඉහළ විදුලි උත්පාදන පිරිවැය
රජයේ වියදම් වැඩි වීම
පාරිසරික පිරිසිදු කිරීමේ පිරිවැය
ජාතික විදුලි සැපයුමේ අඩු විශ්වසනීයත්වය
බොහෝ අවස්ථාවන්හිදී, මෙම වියදම් අවසානයේ වක්රව බදු ගෙවන්නන්ගේ මුදල් හෝ ඉහළ විදුලි ගාස්තු හරහා දිස්වේ.
---------------------------------------------------
විශාල තාප බලාගාර සඳහා ගල් අඟුරු ප්රසම්පාදනය දැඩි ඉන්ධන තත්ත්ව සත්යාපන ක්රියා පටිපාටි (fuel quality verification procedures) මගින් පාලනය වේ, මන්ද ගල් අඟුරු ගුණාත්මක භාවයේ කුඩා අපගමනයන් පවා ඉතා විශාල ආර්ථික පාඩු වලට හේතු විය හැක. පසුගිය දශක දෙක තුළ, ආසියාවේ, අප්රිකාවේ සහ යුරෝපයේ රටවල් කිහිපයක් ආනයනික ගල් අඟුරු නැව්ගත කිරීම් ගිවිසුම්ගත පිරිවිතරයන්ට අනුකූල නොවන තත්වයන්ට මුහුණ දී තිබේ. එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස, විදුලිබල උපයෝගිතා සහ රජයන් ගල් අඟුරු ගුණාත්මක වංචා හඳුනා ගැනීමට සහ වැළැක්වීමට බහු තාක්ෂණික සහ පරිපාලන යාන්ත්රණ සංවර්ධනය කර ඇත. අදාළ බොහෝ රජයයන් මේ පිළිබඳව ගත යුතු ක්රියාමාර්ග ගැන දීර්ඝ වශයෙන් අධ්යනය කර වාර්තා පළකර ඇත. හඳුනාගැනීමේ ක්රියාවලිය සාමාන්යයෙන් නියැදි ප්රොටෝකෝල, රසායනාගාර පරීක්ෂණ, ඩිජිටල් අධීක්ෂණය සහ ගිවිසුම්ගත ආරක්ෂණ ක්රම ඒකාබද්ධ වූ යාන්ත්රණයකි. මේ සඳහා යන වියදම බාල ගල් අඟුරු සඳහා වැයවන අමතර මුදලට සාපේක්ෂව ඉතා අඩු අගයකි.
ලංකාවේ වර්තමාන රජය මේ පිළිබඳව අවධානය යොමු නොකිරීම බරපතල වරදකි. පෙර පැවති රජයන්ගේ වැරදි පෙන්වා මෙයින් අත සෝදා ගැනීමට ඔවුන්ට නොහැකිය. දැන්වත් ඔවුන් වරද කලවුන්ට එරෙහිව ගන්නා ක්රියා මාර්ග සහ ඉදිරියට මෙවැනි අකටයුතු සිදු නොවීමට ගන්නා ක්රියාමාර්ග පිළිබඳව පැහැදිලිවම ජනතාව දැනුවත් කල යුතුය.
.png)
